نظارت و راهنمایی آموزشی

نظارت و راهنمایی آموزشی

الف: در فرهنگ فارسی نِظارت :زیرکی و فراست . نَظارت: عمل ناظر و مقام او ، مراقبت در اجرای امری و راهنمایی درعمل

ب: در فرهنگ تعلیم و تربیتنظارت و راهنمایی معادل کلمه (supervision ) است که در اصل از super  به معنی بالا و بالای سر و videre به معنی مواظب بودن ، بر کسی نظارت کردن ، مراقبت کردن و دیدن ومشاهده کردن ترکیب شده است.

 

ج: در متون کلاسیک تربیتی:

نظارت و راهنمایی : به معنای کنترل ، هدایت ، ارزشیابی امور جاری بمنظور بررسی عملکردها، و ناظر آموزشی: به معنای کسی که مسؤلیت نظارت بر کمیت و کیفیت انجام کار دیگران را به عهده دارد

تعریف نظارت و راهنمایی:

فرایندی است که باعث می شود تا عوامل مختلف که در کار آموزش موثر است برای بهبود موثر یاد گیری و همچنین کمک لازم به کارآمد شدن معلمان، گاهانه به کار گرفته شود.

راهنمای آموزشی:

یک فرایند آموزشی است که در آن فردی که دارای علم و مهارت بیشتری می باشد ، مسؤلیت تربیت و آموزش افراد دیگری را بعهده دارد.

نظارت و راهنمای آموزشی:

کلیه کوشش ها ی مسولان برگزیدهء مدرسه در راستای فراهم آوردن زمینهء رهبری برای معلمان و سایر کارکنان در جهت اصلاح و بهبود امر تدریس است. که متضمن تشویق ، رشد و پیشرفت حرفه ای ،انتخاب و تجدید نظر هدفهای آموزشی ، مواد و ابزارهای آموزشی تدریس و ارزشیابی از تدریس است

تعریف نَظارت و راهنمایی آموزشی از دیدگاه برخی صا حبنظران:

برتون و  برو اکنر (۱۹۵۵):

نظارت و راهنمایی آموزشی خدمت فنی – تخصصی است که هدف آن مطالعه و اصلاح عواملی است که به رشد و پرورش کودک اثر می گذارد و باید بر مبنای کارگروهی باشد .

رابینسون (۱۹۶۳):

فرایندی آموزشی است که در ان کسی که دارای علم و مهارت بیشتری است مسؤلیت آموزش فرد دیگری را که مهارت کمتری دارد بر عهده می گیرد.

کار دوشین (۱۹۷۶):

انتقال دانش و مهارتها در عمل از فرد کارآزموده به فرد کارآموز و از فرد مجرب به فرد بی تجربه تعریف شده است.

مارکس و استوپس:

هرگونه فعالیتی که عمدتاً برای اصلاح آموزش در کلاس درس صورت می گیرد

تعاریف نظارت و راهنمایی آموزشی از نظر متخصصان

ویلیام برتون و برکنر. نظارت آموزشی به عنوان نوعی خدمات فنی که نیاز به متخصص دارد به آن می نگرد که هدف آن بهبود رشد و تکامل یادگیرنده است.

جین فرانست با تاکید بر ماهیت مددکاری نظارت آموزشی را چنین بیان می دارد.

امروزه نظارت آموزشی عموماً مدیریتی تلقی می شود که به طور دایم کارکنان مدرسه را تشویق می کند تا در کارهاشان همکاری و مشارکت داشته باشند و برنامه مدرسه از بیشترین کارایی برخوردار گردد.

راس نیگلی و دین ایوانز در تعریف خود از ماهیت مردم سالارانه (دمکراتیک) نظارت آموزشی جدید سخن می گویند. نظارت آموزشی جدید هر نوع خدماتی است که به معلمان ارائه می شود و نتیجه نهایی آن بهبود آموزش یادگیری و برنامه درسی است و شامل اقداماتی مثبت پویا مردمی است که برای بهبود آموزش از طریق رشد مداوم کلیه افراد ذینفع (کودک، معلم، راهنمای آموزش، مدیر، والدین، و دیگر افراد عادی) در نظر گرفته می شود.

تعاریف فعلی نظارت آموزشی تاکید بر خدمات، همکاری و مردم گرایی دارد. 

هریس: نظارت آموزش عبارت از سلسله کارهایی است که کارکنان مدرسه در مورد بزرگسالان (معلمان) و افراد مختلف انجام می دهند، یا عملکرد مدرسه را به طریقی تغییر می دهند که مستقیماً بر فرآیند یادگیری اثر می گذارد و موجب افزایش یادگیری شاگردان می شود. 

رابرت آلفونسو، جرالد فرت و ریچارد نویل ، نظارت آموزش را چنین تعریف می کنند

نظارت آموزش عبارت از رفتاری است که به طور رسمی از طرف سازمان تعیین می گردد و مستقیماً بر رفتار معلم طوری اثر می گذارد که یادگیری شاگردان و دستیابی به اهداف سازمان را تسهیل می کند. 

رابری کری و پیتر بروک معنی جامعی برای نظارت ارائه داده اند:

نظارت آموزش، یک مدیریت آموزش است که دیدگاهها را با رفتار مرتبط می سازد. حفظ و بهبود برنامه آموزشی را تامین و دستیابی به اهداف را ارزشیابی می کند. 

اهداف نظارت و راهنمایی آموزشی: 

هدف از نظارت و راهنمایی آموزشی:

۱٫حل و فصل مسایل و مشکلات معلمان
۲٫اصلاح فرایند تدریس یادگیری
۳٫ارتقاءکیفیت عملکرد معلمان و در نتیجه دانش آموزان

مسایل و مشکلات عدم  اجرای اهداف نظارت و راهنمایی آموزشی در کشور:

۱٫عدم علاقه مدیران مدارس به ایفای نقش نظارت و راهنمایی آموزشی

۲٫ اکثر معلمان ، نظارت و راهنمایی به وسیله مدیرانشان را نوعی مداخله یا ایجاد مزاحمت در کار خود تلقی می کنند، و تصور می کنند که نیازی به اصلاح در کار خود ندارند.

۳٫ عناصر آموزش و یادگیری ، فرایند ی عادی در مدارس تلقی می شود که تغییر و اصلاح ان و همچنین ایجاد نوآوری در آن ضرورت ندارد.

۴٫عدم توجه به اهمیت نقش نظارت و راهنمایی آموزشی و طرح اندیشه ها و روشهای نو در مدارس موجب شده است که الگو های سنتی و غیر موثر آموزشی همچنان سبک و سیاق جاری در مدارس کشور ما باشد.

۵٫ برای کسب نتایج مطلوب آموزشی ،نو اندیشی ،نو گرایی و نوآوری مورد آزمایش قرار نگرفته است.

محدودیتهای برنامه ریزی جهت عملی کردن اهداف و نَظارت آموزشی:

۱٫     محدودیتهای اقتصادی

 ۲٫محدودیتهای ساختاری

      ۳٫محدودیتهای نیروی انسانی متخصص 

وظایف نظارت در بعد اداری : ]برنامه ریزی[

۱٫تدوین اولویت بندی هدفها:کمک به دیگر افراد درون منطقه آموزش و پرورش در تاکید بر مقاصد آموزشی و ایجاد اولویت در میان بر نامه های ممکن و قابل دسترس مدرسه .

۲٫ایجاد موازین و توسعه خط مشی ها:تبدیل اهداف به انتظارات در سطوح میزان شده که بتوان با قوانین و مقررات ، اجرای آنها را تقویت و تکمیل کرد.

۳٫تهیه برنامه ریزی دراز مدت:طراحی انتظارات براساس عملکردها و فعالیتهایی که در طول زمان به اجرا در خواهد آمد.

۴٫طراحی ساختار های سازمانی:ایجاد ارتباطات ساختاری بین اشخاص و گروههای درون مناطق آموزشی.

۵٫تعیین و تامین منابع:تعیین موقعیت منابع قابل دسترس  و ملاحظه قابلیت دسترسی ساختارهای مختلف سازمانی به آنها

۶٫انتخاب کارکنان و کار گزینی:

 نشان کردن کارکنان لازم برای اجرای برنامه ها و بکار گماردن انان در ساختار های سازمانی

۷٫تهیه تسهیلات مناسب:

جور کردن تسهیلات قابل دسترس با نیازهای برنامه ، ایجاد تسهیلات جدید در جایی که نیاز به آنها وجود داشته باشد .

۸٫تامین سرمایه گذاری لازم :

زیاد کردن پول لازم برای پرداخت هزینه های برنامه ها .

۹٫ سازماندهی برای آموزش :

 بکار گماردن کارمندان و سایر کارکنان پشتیبانی و آموزشی در ساختار های سازما نی .

۱۰ . اعتلالی روابط مدرسه و جامعه :

 ایجاد و حفظ تماس با کسانی که برنامه های آموزش و پرورش را حمایت و پشتیبانی می کنند. 

وظایف نظارت در بعد برنامهء آموزشی : ]سازماندهی [

۱٫ تدوین هدف های آموزشی :

 تبدیل هدف های کلی به هدف های ویژه درسی .

۲٫ سنجش نیاز و انجام تحقیق :

سنجش شرایط موجود برای تعیین نحوه ای که برنامه های مدرسه بتواند به طور موثر نیاز های یاد گیرنده را بر طرف رسازد .

۳٫ توسعهء  برنامه ریزی تغییرات :

سازماندهی محتوای درسی و بازنگری برنامه های موجود برای ربط بیشتر آنها .

۴٫ ارتباط برنامه ها با خدمات ویژهء مختلف :

 گره زدن مولفه های درسی بسیار موجود در مدرسه و جامعه .

۵٫ انتخاب مطالب و اختصاص منابع :

 تحلیل مطالب درسی در دسترس و اختصاص آنها به برنامه های مناسب

۶٫ هدایت و نوسازی کارکنان آموزش درسی :

معرفی برنامهء مدرسه به معلمان جدید و کمک به کارکنان موجود در افزایش توانمندی خود . 

۷٫ تناسب ساختن تسهیلات با برنامهء  درسی :

 طرح برنامه برای دو باره سازی تسهیلات و مناسب ساختن آنها با برنامهء درسی و در صورت امکان پیشنهاد نیاز به تسهیلات جدید .

۸٫ تخمین هزینهء نیاز های درسی :

 توسعهء برنامهء  تخمین هزینه و توصیه هایی برای کاربرد وجوهات موجود و پیش بینی شده .

۹٫ آماده سازی مربیان برای برنامه های درسی :

 تشکیل گروهها و ، واحد های مختلف درسی و فراهم آوردن فرصتهای ضمن خدمت برای توسعهء درسی .

۱۰٫ تهیه و ترویج اوصاف برنامه های مدرسه :

نوشتن اوصاف درست برنامه های مدرسه و رساندن اطلاعات فعالیتهای موفق به جامعه وظایف  

نظارت در بعد آموزش درسی :] ارزشیابی [

۱٫     تهیه طرح درس : کار کردن با معلمان به منظور تهیه رئوس مطالب و اجرای برنامه های درسی .

۲٫ ارزشیابی برنامه ها :

اجرای آزمون و سایر انواع ارزشیابی برای اطمینان به تطبیق برنامه های درسی با موازین .

۳٫ ابتکار ایجاد برنامه های جدید :

نشان دادن فنون تازه و نیز ایجاد زمینه برای برنامه های جدید .

۴٫ باز نگری به طرح درس :

 بررسی سازمان درسی موجود و اثر بخش کردن و درصورت امکان تغییر آن.

۵٫ ارائه منابع درسی :

اطمینان از در دسترس بودن مواد درسی برای معلمان و پیش بینی نیاز های آتی به مواد درسی .

۶٫ راهنمایی و یاری معلمان :

در دسترس معلمان بودن برای مشورت و یاری رسانی

۷٫ ارزشیابی تسهیلات و بررسی تغییرات :

سنجش مناسب بودن تسهیلات آموزشی با درس و بازدید از قسمتها برای اطمینان از تطبیق تغییرات بدان گونه که طرح شده اند .

۸٫ توزیع و کاربرد وجوهات :

پیگیری جریان پول برای اطمینان از کاربرد آن در برنامه های مورد نظر .

۹٫ اجرا و هماهنگی برنامه های ضمن خدمت :

هدایت برنامه های ضمن خدمت برای ارتباط آنها با نیاز های درسی .

۱۰٫ واکنش به نیاز ها و کاوشهای جامعه :

دریافت باز خورد از جامعه دربارهء برنامه های مدرسه و ارسال اطلاعات به والدین در وقت مناسب

* هر یک از قلمرو اداری – تحصیلی و درسی با یکدیگر تداخل دارند . نقش ناظر ایجاد پل و هماهنگی میان آنهاست . ناظر همچون مهندسی که یک پروژه ساختمان را بررسی می کند . جریان کار و تلاش های بهبود درسی را پیگیری و هدایت می کند . *

از اینکه زندگی تان پایان می یابد نترسید ،

از آن بترسید که زندگی را هیچگاه آغاز نکنید .

جان ماکسول

ویژگی های نظارت و راهنمایی آموزش

۱- نظارت آموزشی سعی می کند با توجه به مبانی و اصول سازمان هدایت دبیران را در امر یادگیری و پیشرفت دانش آموزان در قالب اهداف کلی آموزش و پرورش به عهده بگیرد .

۲- هدف نظارت و راهنمایی پیشرفت همه جانبه فرآیند تدریس و بهبود تمامی عوامل موثر در یادگیری است لذا منحصر به پیشرفت و بهبود دانش حرفه ای دبیران در حین خدمت نمی باشد.

۳- در نظارت و راهنمایی تاکید بر ایجاد تمامی شرایط یادگیری است نه بر شخص یا گروهی خاص از افراد .

پیشرفت منوط به همکاری همه افراد است.

۴- در مقوله نظارت دبیر حلقه ی از فرآیند تعلیم و تربیت که باید از نزدیک مورد کنترل و بازرسی قرار گیرد, نمی باشد . بلکه او یکی از اعضای گروهی است که به بهبود تدریس و یادگیری علاقه دارد. 

اثر بخشی نظارت و راهنمایی تعلیماتی

اثر بخشی نظارت و راهنمایی تعلیماتی وقتی افزایش می یابد که :

۱- ساختار سازمانی عامل موجب شونده ، تغییر بوده و به اندازه کافی برای تطبیق با تجربیات و نوآوری انعطاف پذیر باشد .

۲- هنجارها مانع نوآوری ، تجربه ، آزمایش و پذیرش تنوع و تغییر نباشد .

۳- کانال های ارتباطی به طور افقی و عمودی باز باشد .

۴- افرادی که مسئول بهبود کارکرد و پیشرفت آموزش هستند وظیفه دارند چنان جو محیطی در سازمان ایجاد کنند که: :

۱ – ۴ ) منجر به رضایت خاطر دبیران شده احساس کنند که به گروه تعلق دارند و تشویق شوند که استعدادهای خاص خود را پرورش دهند .

۲ – ۴ ) محرک ها و انگیزه های مختلف را فراهم آورند تا از بین آنها هر یک از دبیران آنچه که بیشترین معنی و انگیزش را برایش دارد انتخاب کند .

۳ – ۴ ) فرصت های رشد دبیران را فراهم کند .

۴ – ۴ ) طرح های بهبود برنامه درسی و آموزش ضمن خدمت دبیران را فراهم کنند .

۵ – ۴ ) ارزشیابی به طریقی اجرا شود که شواهد بدست آمده موجب خود هادی شدن دبیران و اتخاذ اهداف بالاتر از طرف آنان گردد .

۶ – ۴ ) سیستم های حمایتی ، مشاوره و خدمات برای دبیران فراهم آورد که باعث پیشرفت دانش و مهارت های آنان گردد . 

مهارت های ناظران

سه دسته مهارت برای ناظران در اجرای وظیفه شان ضروری است

۱- مهارت تکنیکی ( فنی )

ناظران باید معلومات ، تکنیک ها و متدهای لازم را برای انجام دادن صحیح وظیفه دارا باشند .

۲- مهارت های مفهومی

شامل شناسایی مساله ، مهارت های حل مسئله ، برنامه ریزی و ارزیابی آینده و …

بنابراین مهارت های مفهومی توانایی برای دیدن تصاویر بزرگ ، خلق کردن یا تجزیه کردن و به کار بردن آنها برای موقعیت های واقعی است.

– مهارت های روابط انسانی

شامل توانایی برای ارتباط برقرار کردن ، کار کردن با هم و ….

نقش رهبری در نظارت آموزش

توجه به نقش رهبری در نظارت امر مهم و حیاتی است که به واسطه کم رنگ شدن آن

۱- محیط کار مدرسه ایزوله شده و به صورت کارهای روتین درمی آید .

۲- دبیران برای تطبیق دادن خود شرطی شده نسبت به اینکه آغاز گر تغییر باشند رغبتی ندارند.

بنابراین نقش مدیر و ناظر آموزشی درگیر کردن دبیران در تصمیمات برنامه درسی و آموزش است . در این راستا تفویض اختیار ، درجه بالایی از کارایی را فراهم می کند . البته تفویض اختیاربه صورت اثر بخشی هنگامی است که قدرتی که به دبیران واگذار می شود با واگذاری مسئولیت مساوی باشد .

نگاهی اجمالی به تاریخجه نظارت :

دوره

      نوع نظارت

       هدف

     افراد مسئول

۱۸۵۰-۱۶۲۰

بازرسی

اجرای قوانین، یافت، یافتن کمبودها

والدین، روحانیون، اعضای انجمن شهر

۱۹۱۰-۱۸۵۰

بازرسی، پیشرفت آموزشی

اجرای قوانین، کمک به پیشرفت معلمان

مدیران کل ، مدیران مدارس

۱۹۳۰-۱۹۱۰

علمی، دیوان سالار

بهبود آموزش، اثر بخشی

مدیران مدرسه که ناظر آموزش هستند مدیران، ناظران آموزش ادارات مرکزی عمومی و خصوصی

۱۹۵۰-۱۹۳۰

روابط انسانی مردم سالارانه

بهبود آموزش

مدیران مدارس، ناظران آموزشی ادارات

۱۹۸۰-۱۹۵۰

دیوان سالاری، علمی، عین نگر(بالینی) روابط انسانی، منابع انسانی مردم سالارانه

بهبود آموزش

مدیران مدارس، ناظران آموزشی ادارات مرکزی راهنمایان  آموزشی ویزه ی مدارس

تاکنون-۱۹۸۰

علمی، عینی نگر، روابط انسانی، مردم سالارانه همیاری(مشارکتی)، مربی، مشاور، همکاری گروهی، هنر گرا، منابع انسانی، بوم شناختی و تفسیری

بهبود آموزش، رضایت معلمان، درک وقایع کلاس

ناظران آموزشی اداره ی مرکزی راهنمایان آموزش مدارس، همکاران مدرسه، مربیان و مشاوران

منبع : تحقیقستان

افشاگری,اخبار جدید,افشاگری نیوز,افشاگری روز,افشاگری جدید,افشاگری

همچنین ببینید

علاقه شغلی کارمندان

علاقه شغلی کارمندان

علاقه شغلی کارمندان مقدمه سازمان, اجتماعی است که حیات و پایداری آن به وجود پیوندی …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *