انواع آلودگی هوا

هوا اقیانوسی است که در آن نفس می کشیم. این اقیانوس پر نعمت، اکسیژنی را که برای زندگی به آن نیازمندیم فراهم می کند. اجزای این اقیانوس، نیتروژن، اکسیژن، بخار آب و دیگر گازها هستند. فعالیت های انسانی ، میهمانان ناخوانده دیگری را به این اقیانوس تحمیل می کند. این میهمانان ناخوانده ذرات معلقی هستند که برخی از آنها می توانند زندگی انسان را تهدید کنند.

در حال حاضر چند عامل اصلی آلوده کننده هوا و اثرات ناشی از آن شناخته شده است. این عوامل به ترتیب مه دود، باران های اسیدی، تاثیرات گازهای گلخانه ای و سوراخ های موجود در لایه ازن هستند. هرکدام از این عوامل به تنهایی می توانند زندگی هر انسانی را به خطر بیندازند.

یکی از عوامل آلاینده هوا رها شدن ذرات معلق ناشی از سوختن سوخت های فسیلی ست. دود موتورهای دیزلی یکی از بهترین نمونه های این ذرات معلق است. این ذرات بسیار ریزتر از آنچه که به نظر می رسند هستند؛ به گونه ای که اندازه آنها در حدود ۵/۲میکرون است. گاهی اوقات به این نوع آلودگی، آلودگی کربن سیاه هم گفته می شود. خروجی سوخت سوزانده شده در موتور خودروها، خانه ها و مراکز صنعتی عمده ترین منابع تولید کربن سیاه هستند.

تعریف آلودگی هوا :

آلودگی هوا به وجود هر ماده ای در هوا که میتواند برای انسان یا محیط او مضر باشد اطلاق می گردد. آلاینده ها ممکن است طبیعی و یا ساخته دست بشر باشند و ممکن است به اشکال مختلف ذرات جامد یا قطرات مایع یا گاز باشند که بالغ بر ۱۸۰ آلاینده می باشند . به طور کلی می توان آلودگی هایی را که در هوا وجود دارد به دو دسته آلودگی های بیرونی و آلودگی های درونی تقسیم کرد.

آلودگی های بیرونی :

بزرگترین منبع آلاینده بیرونی هوا، مه دود است. مه دود ثمره واکنش های شیمیایی آلاینده های مختلف هواست که این ترکیبات عمدتا خروجی خودروها و مراکز صنعتی هستند. از آنجا که این ترکیبات غالبا در مراکز شهری یافت می شوند، مناطق شهری، مرکز پیدایش و تجمع مه دود است. این پدیده بیشتر در ماه های گرم سال اتفاق می افتد.

در هر شهری عوامل آلاینده هوا بسته به شرایط جغرافیایی و بافت شهری متفاوت است، با این حال معمولا آلودگی هوا می تواند به صورت بالقوه در هر منطقه ای اتفاق بیفتد.

یکی دیگر از آلاینده های مهم هوا باران های اسیدی هستند. وقتی که یک آلاینده هوا مثل اسید‍ سولفوریک در هوا با قطرات آب ترکیب می شود، باران یا برفی که بر اثر این بخار آب بر زمین باریده می شود به اصطلاح اسیدی می شود. اثرات این باران در محیط زیست می تواند بسیار خطرناک باشد. این باران با صدمه رساندن به برگ گیاهان آنها را از بین می برد، خاک را سمی می کند و خواص شیمیایی رودخانه ها و دریاچه ها را تغییر می دهد. این صدمات در نهایت باعث از بین رفتن درختان، حیوانات، ماهی ها و حیات وحش می شود.

عامل مهم و نگران کننده دیگر آلودگی هوا در دسته آلاینده های بیرونی، اثرات گلخانه ای هستند. این اثرات هرچند کمتر شناخته شده اند، اما به مراتب خطرناک تر از دیگر عوامل آلاینده هوا هستند. این اثرات باعث افزایش گاز دی اکسید کربن می شوند. پیشتر گیاهان زمین می توانستند میزان دی اکسید کربن موجود در هوا را به اکسیژن تبدیل کنند، اما با افزایش بسیار زیاد دی اکسید کربن و از طرفی از بین رفتن جنگل های زمین به ویژه در آمازون دی اکسید کربن روز به روز بیشتر می شود. ملموس ترین اثر افزایش دی اکسید کربن گرم شدن زمین است. این پدیده در حال حاضر بزرگترین نگرانی زیست محیطی جامعه بشری ست که فکری در مورد آن نشده است و می توان به جرات گفت روزی تمامی جنبه های زندگی او را تحت تاثیر قرار خواهد داد.

عامل دیگر در افزایش آلودگی هوا، سوراخ شدن لایه ازن است. این سوراخ بر اثر خروج گازهای شیمیایی(CFC) مخرب به وجود آمده اند و طبیعتا این گازها را هیچ کس دیگر به جز انسان تولید نکرده است. لایه ازن وظیفه دارد اشعه های خطرناک مادون بنفش نورخورشید را دفع کند. وجود هر سوراخی به هر اندازه در این سپر محافظ، باعث رسیدن میزان زیادی اشعه مادون بنفش به سطح زمین می شود که این اشعه باعث از بین رفتن گیاهان و پوشش های گیاهی و همچنین سرطان پوست در انسان می شود.

آلودگی های درونی :

بسیاری از مردم بیشتر اوقات زندگی خود را در حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد در محیط های سربسته زندگی می کنند. ما در جاهایی کار می کنیم، مطالعه می کنیم، غذا می خوریم و می خوابیم که جریان هوا در آنها محدود و بسته است. به همین خاطر برخی عقیده دارند آلودگی موجود در محیط های بسته خطرناک تر از آلودگی بیرون از منازل است و اثرات بیشتری بر سلامت انسان دارد.

منابع آلودگی درونی بسیار زیاد هستند. دود سیگار، دستگاه های گرم کننده و بخار ناشی از مصالح ساختمانی، رنگ و اثاثیه و… برخی از منابع آلاینده محیط های بسته هستند. از دیگر آلاینده های درونی منازل می توان به گاز رادیو اکتیو رادون اشاره کرد که به وفور در اکثر زیرزمین های منازل پیدا می شود. میزان آلودگی درونی، بسیار بیشتر از آلودگی بیرونی ست به طوری که بنا به آمار منتشر شده از سوی موسسه منابع هوای کالیفرنیا، آلودگی درونی ۲۵ تا۶۲ درصد بیشتر از آلودگی بیرونی ست و می تواند صدمات بهداشتی جبران ناپذیری به بار آورد.

منابع انتشار آلاینده های هوا:

منابع آلوده کننده هوا به دو قسمت طبیعی و مصنوعی تقسیم بندی می شود.

۱- منابع طبیعی :

– فعالیت های آتشفشانها و آتش سوزی جنگل ها

– گرد و غبار طبیعی

– دود و مونواکسید کربن ناشی از آتش سوزی ها

– گاز رادون ناشی از کانی های زمین

– درختان کاج که ترکیبات آلی را از خود متصاعد می کنند.

۲- منابع مصنوعی :

وسایل نقلیه موتوری مشکلی اساسی هستند که دی اکسید نیتروژن که مهمترین آلوده کننده هوا است را تولید می کنند .سایر منابع مصنوعی آلوده کننده هوا عبارتند زغال سنگ سوزها ، صنایع مختلف آلودگیهای ناشی از سوزاندن بقایای کشاورزی و …

آلاینده های هوا :

ترکیبات آلوده کننده هوا به دو قسمت گازها و ذرات جامد تقسیم می شوند :

۱- ذرات جامد :

ذرات کوچک و جامد براساس اندازه تقسیم می شوند و عبارتند از: pm10 و pm2/5 . دسته اول ذراتی که دارای قطر کمتراز ۱۰ میکرومتر هستند و دسته دوم ذراتی که دارای قطر کمتر از ۵/۲ میکرومتر هستند . ذرات با قطر کمتر از ۵/۲ میکرومتر برای سلامتی زیانبارترند .

۲- گازها :

شامل مونواکسید کربن ، دی اکسید نیتروژن ، دی اکسید گوگرد ، هیدروکربن ها ، ازن و … می باشند .

آلودگی هوا در منازل :

دی اکسید کربن یک گاز آلوده کننده هوا نیست ولی همواره به عنوان یک عامل مهم در بررسی کیفیت هوای منازل مورد توجه قرار گرفته است و به عنوان شاخص کیفیت هوا لحاظ می شود . افرادیکه در معرض این هوا قرار می گیرند ، دچار خستگی – عدم رضایت و عدم تمرکز می گردند . مواد و مصالح ساختمانی مثل رنگ ها بخصوص رنگهای با ترکیبات سربی ، حشره کش ها و اسپری فرمالدئیـــد نیز می توانند باعث آلودگی هوا در منازل گردد.

اثرات آلودگی بر سلامتی :

آلودگی می تواند باعث صدمات بلند مدت و کوتاه مدت شود. آلودگی بر افراد زیادی تاثیر می گذارد، اما در این میان کودکان و افراد سالخورده صدمات بیشتری را از ناحیه آلودگی هوا متحمل می شوند. افرادی هم که دارای بیماری های قلبی و ریوی هستند دیگر قربانیان عمده آلودگی هوا هستند.

اثرات کوتاه مدت آلودگی، سوزش چشم ها، بینی و گلو و التهاب اجزای ریوی نظیر برونشیت هستند. سردرد، حالت تهوع و واکنش های آلرژیک هم از دیگر اثرات افزایش آلودگی هوا هستند. این اثرات کوتاه مدت هم می توانند بسیار خطرناک باشند، به گونه ای که در فاجعه مه دود لندن در سال ۱۹۵۲ حدود چند هزار نفر فقط در عرض چند روز بر اثر آلودگی جان باختند. اثرات مخرب بلندمدت آلودگی هوا بسیار خطرناک هستند. این اثرات را می توان بیماری های عروقی، سرطان ریه و حتی صدمه به مغز، کلیه و کبد دانست. این صدمات بلندمدت در حال حاضر یکی از بزرگترین نگرانی های بهداشتی مسئولان و مردم در سراسر دنیاست و هر ساله در جهان افراد بسیاری بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می دهند، به گونه ای که فقط در آمریکا سالانه نیم میلیون نفر بر اثر آلودگی هوا جان می بازند.

آلودگی هوا، هرچه که باشد چه بیرونی و چه درونی می تواند ضایعات اسفناکی به همراه داشته باشد، به همین خاطر کاهش یا جلوگیری از به وجود آمدن آنها طی چندسال گذشته مورد توجه بسیاری از کشورها قرار گرفته است . آژانس حفاظت از محیط زیست (EPA) در آمریکا کیفیت هوا را کنترل می کند و وضعیت آن را گزارش می دهد. به علت تلاش های این آژانس، وضعیت هوای آمریکا در ۲۰ سال گذشته بسیار بهبود یافته است. آژانس حفاظت از محیط زیست با همکاری هیئت های کنترل وضعیت هوا، میزان آلودگی هوا را در بسیاری از شهرهای بزرگ و مناطق روستایی اندازه گیری می کنند.

حفاظت با آلودگی هوا:

در روزهایی که اخبار و رادیو تلویزیون و روزنامه ها هوا را در شرایط بحرانی اعلام می کنند این خبر به شما کمک می کند که خود را از آلودگی هوا محافظت کنید . AQI ( یا شاخص کیفیت هوا ) یک شاخص برای گزارش کیفیت هوای روزانه می باشد . AQI با اندازه گیری آلاینده هایی چون ازن ، منواکسید کربن ، دی اکسید گوگرد ودی اکسید نیتروژن و گردوغبار ( ذرات معلق ۱۰-Pm ) محاسبه می شود .

وضعیت شاخص استاندارد آلودگی(PS.I) :

پاک ۵۰-۰

سالم ۱۰۰-۵۰

ناسالم ۲۰۰-۱۰۰

بسیار ناسالم ۳۰۰-۲۰۰

خطرناک ۳۰۰و بیشتر

گردآوری توسط: تحقیقستان